وقف سمنان در مسیر پاسخ به نیازهای جامعه

به گزارش پایگاه خبری نیزوا، عدد ۵۵ در نگاه نخست تنها یک آمار است؛ ۵۵ وقف جدید که مجموع ارزش آنها حدود ۱۶۰ میلیارد تومان اعلام شده است. اما پشت این عدد، پرسش مهم‌تری قرار دارد: آیا فرهنگ وقف در سمنان صرفاً در حال تداوم است یا در حال تغییر مسیر نیز هست؟

وقف در گذشته بیشتر با زمین، باغ، ملک و ساخت مسجد و حسینیه شناخته می‌شد؛ موقوفاتی که بخش مهمی از میراث اجتماعی و فرهنگی شهرها را شکل داده‌اند. امروز اما جامعه با مسائل متفاوتی مانند هزینه‌های سنگین درمان، دشواری اشتغال، تأمین مسکن و نیاز به حمایت آموزشی مواجه است؛ بنابراین طبیعی است که از وقف نیز انتظار برود بخشی از این نیازها را پاسخ دهد.

حجت‌الاسلام والمسلمین علی رحیمی‌زاده، کارشناس امور مذهبی، در گفتگو با «مرآت»، ثبت ۵۵ وقف جدید را نشانه‌ای مثبت از تداوم فرهنگ وقف در استان دانست و گفت: برای قضاوت درباره افزایش یا کاهش وقف نسبت به سال‌های گذشته، باید آمار چند سال در کنار یکدیگر بررسی شود.

وی در عین حال معتقد است آنچه اهمیت بیشتری دارد، نوع دارایی و نیت واقفان است.

وقتی نیت وقف تغییر می‌کند

به گفته رحیمی‌زاده، زمین، باغ و املاک مسکونی و تجاری همچنان سهم قابل توجهی در وقف‌های استان دارند، اما در سال‌های گذشته نیت‌هایی مانند تأمین هزینه تحصیل، درمان نیازمندان و ایجاد صندوق‌های قرض‌الحسنه نیز در میان موقوفات دیده شده است.

این کارشناس مذهبی ابراز داشت: این تغییر می‌تواند نشانه‌ای از حرکت تدریجی وقف از یک الگوی صرفاً سنتی به سمت وقف اجتماعی باشد؛ الگویی که در آن واقف، نیازهای واقعی جامعه را در انتخاب نیت خود لحاظ می‌کند.

نیازهای جدید، فرصت‌های جدید

رحیمی‌زاده، درمان و سلامت را یکی از مهم‌ترین اولویت‌های امروز می‌داند و پس از آن از آموزش، مسکن اقشار کم‌برخوردار، ازدواج جوانان و اشتغال به‌عنوان حوزه‌های دارای ظرفیت یاد می‌کند.

به گفته وی، حمایت از مراکز درمانی، بورسیه دانش‌آموزان و دانشجویان کم‌برخوردار، تأمین مسکن و جهیزیه، ایجاد صندوق‌های اشتغال و حمایت از طرح‌های تولیدی می‌تواند زمینه‌های تازه‌ای برای وقف در استان سمنان ایجاد کند.

این کارشناس تصریح کرد: حتی حوزه دانش‌بنیان و فناوری نیز می‌تواند وارد نقشه وقف شود؛ موضوعی که نشان می‌دهد وقف برای ماندگاری، الزاماً نباید در قالب‌های گذشته باقی بماند.

موقوفات؛ دارایی‌هایی که باید مولد باشند

بنا به گفته وی ، اما توسعه وقف تنها به ثبت موقوفات جدید محدود نمی‌شود. بخش دیگری از مسئله، نحوه استفاده از موقوفات موجود است.برخی موقوفات ظرفیت اقتصادی بیشتری از میزان فعلی درآمد خود دارند و می‌توان با شناسایی املاک کم‌بازده، اصلاح شیوه بهره‌برداری، سرمایه‌گذاری حرفه‌ای و استفاده از ظرفیت بخش خصوصی، درآمد آنها را افزایش داد.

رحیمی‌زاده تأکید دارد که موقوفه نباید صرفاً یک دارایی ثابت باقی بماند و باید در چارچوب شرعی و قانونی به سرمایه‌ای مولد تبدیل شود.البته افزایش بهره‌وری نباید به تغییر نیت واقف منجر شود؛ هدف از فعال‌سازی اقتصادی موقوفات، افزایش توان آنها برای اجرای بهتر همان نیتی است که واقف تعیین کرده است.

فاصله‌ای که باید با آگاهی پر شود

یکی از چالش‌های توسعه وقف، شناخت ناکافی مردم از ظرفیت‌های آن است. هنوز این تصور وجود دارد که وقف نیازمند سرمایه یا ملک بزرگی است؛ در حالی که وقف‌های کوچک نیز می‌توانند اثر اجتماعی ماندگاری ایجاد کنند.

در کنار این مسئله، مشکلات حقوقی، مسائل مربوط به اسناد و مالکیت، طولانی بودن برخی فرآیندها و پایین بودن بهره‌وری بعضی موقوفات نیز از موانعی است که باید برای آنها راهکار ارائه شود.

تقویت مشاوره تخصصی وقف می‌تواند به واقف کمک کند تا پیش از تصمیم‌گیری، بهترین نوع مال، نیت و شیوه وقف را متناسب با نیاز جامعه انتخاب کند.

آینده وقف در دست نسل جدید

تداوم فرهنگ وقف بدون ارتباط با نسل جوان دشوار خواهد بود. جوان امروز باید وقف را نه یک مفهوم متعلق به گذشته، بلکه راهی برای مشارکت در حل مسائل جامعه ببیند.

رحیمی‌زاده معتقد است زبان معرفی وقف باید تغییر کند و نسل جوان باید بداند وقف می‌تواند در حوزه‌هایی مانند درمان، تحصیل، اشتغال، مسکن و حمایت از ایده‌های علمی نقش داشته باشد.

در این میان، رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی نیز می‌توانند با روایت تجربه واقفان و معرفی وقف‌های کوچک و خانوادگی، تصویر ملموس‌تری از این فرهنگ ارائه دهند.

۵۵ وقف جدید در سمنان را نمی‌توان صرفاً یک عدد در جدول عملکرد دانست؛ این آمار نشانه‌ای از زنده بودن فرهنگ وقف است. اما معیار موفقیت وقف فقط تعداد موقوفات نیست؛ کیفیت نیت، میزان بهره‌وری و اثرگذاری اجتماعی آنها نیز اهمیت دارد.

اگر وقف در سمنان بتواند بخشی از ظرفیت خود را به سمت درمان، آموزش، اشتغال، مسکن، ازدواج و فناوری هدایت کند و همزمان موقوفات موجود را به سرمایه‌هایی مولد تبدیل کند، آن‌گاه می‌توان از یک تحول واقعی در فرهنگ وقف سخن گفت.

مسئله امروز، فقط «چند وقف ثبت شده» نیست؛ سؤال اصلی این است که این وقف‌ها تا چه اندازه می‌توانند گرهی از مشکلات مردم باز کنند. این همان نقطه‌ای است که سنت دیرینه وقف را به نیازهای امروز جامعه پیوند می‌دهد.