ششای اول؛ «عروسی گوسفندان» در سنت کهن سنگسری‌ها

به گزارش پایگاه خبری نیزوا،«ششای اول» یا «جشن نرون» یکی از آیین‌های کهن و کمتر شناخته‌شده در فرهنگ دامداری سنگسری است؛ جشنی که در پیوند با تقویم سنتی سنگسری و قانون مالداری این قوم برگزار می‌شود و در آن، آغاز دوره جفت‌گیری گوسفندان و امید به افزایش بره‌های ماده و دوقلوزایی گله، با آیین‌های خاصی گرامی داشته می‌شود.

بر اساس روایت‌های تاریخی و فرهنگی، در روز نرون یکی از قوچ‌های نر و اصیل سنگسری آراسته می‌شود و در کنار پخش شیرینی، آجیل و شکلات محلی موسوم به «چیکو» میان اطرافیان و اعضای «خیل رفقون»، آیین آزاد کردن قوچ‌های اصیل در میان گوسفندان ماده انجام می‌شود.

این آیین از نگاه دامداران سنگسری، صرفاً یک جشن نیست؛ بلکه بخشی از نظام سنتی دامداری و مدیریت زادآوری گله محسوب می‌شود؛ چراکه افزایش نسل گوسفندان و به‌ویژه تولد بره‌های ماده و دوقلو، برای حفظ و تداوم گله اهمیت ویژه‌ای داشته است.

در تقویم سنتی سنگسری، «ششا» به دوره‌هایی شش‌روزه گفته می‌شود که در مجموع ۱۸ روز را دربر می‌گیرد. ششای اول یا جشن نرون از ششم شهریور آغاز شده و تا بیست‌وسوم شهریور ادامه دارد و دهم شهریور به عنوان روز نرون یا روز نر شناخته می‌شود.

در روایت‌های فرهنگی، «نرون» با «انیران» یا «انارام» در ایران باستان مرتبط دانسته شده و به مفهوم فروغ و روشنایی بی‌پایان اشاره دارد.

جشن نرون با روزهای پایانی فصل ییلاق سنگسری‌ها هم‌زمان است؛ زمانی که شیر گوسفندان کاهش یافته و سیاه‌چادرها، یا «گوت»، آخرین روزهای حضور خود را در دامنه‌های البرز سپری می‌کنند.

در همین روزها، زنان «خیل‌خون» مشغول «راسداری» یا بارگیری هستند؛ یعنی وسایل زندگی جمع‌آوری و بسته‌بندی می‌شود تا کوچ از ییلاق آغاز شود. مردان نیز گله‌ها را از یکدیگر جدا می‌کنند تا هر دامدار پس از پایان جشن نرون، گله خود را از ییلاق به سوی مناطق کویری همراهی کند.

جشن نرون را می‌توان نمادی از «عروسی گوسفندان» در فرهنگ دامداری سنگسری دانست؛ آیینی که در آن انسان‌ها برای گله‌های خود جشن می‌گیرند و با نقل و نبات، شیرینی، چیکو، رقص و پایکوبی، آغاز فصل زادآوری را گرامی می‌دارند.

اگرچه پس از این جشن، سیاه‌چادرها یکی پس از دیگری جمع می‌شوند و «گوت» کم‌کم از دامنه‌های البرز خالی می‌شود، اما چرخه زندگی همچنان ادامه دارد؛ گله‌ها راهی مسیر کوچ می‌شوند و امید دامداران به تولد بره‌های بیشتر و حفظ نسل گوسفندان اصیل سنگسری، در دل این آیین کهن زنده می‌ماند.

این روایت برگرفته از کتاب «تقویم سنگسری؛ یادگار از ایران باستان»، نوشته یدالله حاجی‌علیان