«مَکِنه»؛ روایت ماندگار هنر و پوشش زنان سنگسری در مهدی‌شهر

به گزارش پایگاه خبری نیزوا، «مَکِنه» یا «مکنا» که از آن با عنوان شال شماره‌دوزی سنگسری نیز یاد می‌شود، از پوشش‌های محلی زنان ایل سنگسر در شهرستان مهدی‌شهر است. این پارچه عمدتاً به عنوان روسری مورد استفاده قرار می‌گرفت و با سوزن‌دوزی‌های ظریف و نقش‌ونگارهای سنتی، جلوه‌ای ویژه پیدا می‌کرد.

جنس مَکِنه از ابریشم بوده و نمونه‌های سنتی آن در ابعادی حدود ۳۰۰ در ۶۰ سانتی‌متر تهیه می‌شد. بخش قابل توجهی از زیبایی این پوشش به هنر سوزن‌دوزی زنان سنگسری بازمی‌گردد؛ هنری که در کنار بافت پارچه، نشان‌دهنده مهارت و ذوق هنری بانوان این منطقه است.

مَکِنه در شیوه سنتی پوشیدن، به گونه‌ای بر سر قرار می‌گرفت که بخش میانی آن مقابل چانه قرار داشته و پس از عبور از روی سر، قسمت دیگر آن در پشت آویزان می‌شد؛ به شکلی که موهای سر به طور کامل پوشیده می‌شد و تنها صورت نمایان بود.

در پوشش سنتی زنان سنگسری، رنگ پارچه نیز با جایگاه و موقعیت فرد ارتباط داشت. مَکِنه‌های قرمز بیشتر مورد استفاده نوعروسان، زنان جوان و بانوان متأهل قرار می‌گرفت و دختران جوان و مجرد از نمونه‌هایی با رنگ سفید یا کرم استفاده می‌کردند.

پوششی با پیشینه تاریخی

برخی منابع، پیشینه مَکِنه را به دوره اشکانی نسبت می‌دهند و آن را در پیوند با پوشش زنان طبرستان قدیم معرفی کرده‌اند؛ پوششی که در میان زنان سنگسری با عنوان «مَکِنه» شناخته شده و نسل‌به‌نسل حفظ شده است.

پوشاک سنتی زنان سنگسر تنها به مَکِنه محدود نمی‌شود و بخش‌هایی همچون «سَگیره»، پیراهن «کژ»، دامن یا «اَر شوال» و زیورآلات سنتی را نیز دربرمی‌گیرد. مجموعه این پوشش‌ها بازتابی از فرهنگ، شرایط اقلیمی و سبک زندگی تاریخی مردم این منطقه است.

در گذشته، زنان سنگسری بسیاری از مراحل آماده‌سازی پوشاک، از ریسندگی و بافت پارچه تا رنگرزی، نقش‌زنی و دوخت را با دست انجام می‌دادند. همین روند، پوشاک سنتی سنگسر را به یکی از جلوه‌های قابل توجه هنرهای بومی استان سمنان تبدیل کرده است.

از پوشش روزمره تا کاربردهای تزئینی

با تغییر سبک زندگی و گسترش شهرنشینی، استفاده روزمره از بسیاری از پوشش‌های سنتی سنگسری کاهش یافته است. مَکِنه نیز امروز کمتر با کارکرد اصلی خود به عنوان پوشش مورد استفاده قرار می‌گیرد و بیشتر در مراسم، برنامه‌های فرهنگی و به شکل آثار تزئینی دیده می‌شود.

امروزه نمونه‌هایی از این پارچه در قالب کتیبه، پرده، تابلو، رومیزی و دیگر محصولات تزئینی مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ موضوعی که می‌تواند زمینه‌ای برای تداوم تولید و معرفی این هنر بومی به نسل‌های جدید باشد.

مَکِنه، فراتر از یک تکه پارچه ابریشمی، بخشی از هویت فرهنگی زنان سنگسری و یادگاری از هنر دست و سبک زندگی مردمانی است که بخش مهمی از تاریخ خود را با زندگی عشایری و کوچ‌نشینی سپری کرده‌اند؛ میراثی که حفظ و معرفی آن می‌تواند به ماندگاری بخشی از فرهنگ بومی شهرستان مهدی‌شهر کمک کند.