وقارِ گمشده‌ خیابان

فعال رسانه‌ای در یادداشت اختصاصی نوشت: این روزها اگر اندکی با تأمل در خیابان‌های شهر قدم بزنیم، تصویری پیش چشممان شکل می‌گیرد که تا همین چند سال پیش کمتر قابل تصور بود. جولان دخترانی که نه روسری بر سر دارند و نه پوششی متعارف بر تن، در برخی معابر به صحنه‌ای عادی بدل شده است؛ گویی «سرِ برهنه» دیگر امری استثنایی نیست و روسری برای عده‌ای معنای پیشین خود را از دست داده است. این تغییر، تنها حذف یک تکه پارچه نیست؛ نشانه دگرگونی در فهم پوشش و مرزهای آن است.

در چهارراه‌های پرتردد، در مراکز خرید و پیاده‌روهای شلوغ، لباس‌هایی دیده می‌شود که بیش از آنکه برای پوشاندن طراحی شده باشند، برای نمایش دوخته شده‌اند.

ساق‌های آشکار، بازوان و شانه‌های بی‌پرده، لباس‌های کوتاه و تنگ و گاه نمایان بودن بخش‌هایی از شکم، صحنه‌هایی است که نگاه رهگذران را ناخواسته متوقف می‌کند.

این تصویرها، نه از جنس سادگی در پوشش، بلکه در بسیاری موارد نوعی اغراق در عریان‌نمایی است؛ گویی مرز میان لباس و بی‌لباسی به حداقل ممکن رسیده است.

آنچه بر این تصویر می‌افزاید، نحوه حضور این افراد در فضای عمومی است. با اعتمادبه‌نفس و بی‌اعتنایی به نگاه‌ها در میان جمع حرکت می‌کنند؛ چنان طبیعی که انگار این شیوه پوشش، قاعده پذیرفته‌شده شهر است.

همین حضور آشکار و پررنگ، به تدریج قبح امر را در ذهن برخی می‌ریزد و آن را به منظره‌ای روزمره بدل می‌سازد. وقتی یک رفتار بارها تکرار شود، حساسیت‌ها نیز آرام‌آرام فروکش می‌کند.

در جامعه‌ای که هویت خود را بر پایه ارزش‌های اسلامی تعریف کرده است، پوشش همواره بخشی از سیمای عمومی و نشانه‌ای از وقار جمعی بوده است.

حجاب، صرفاً یک دستور فردی نبوده، بلکه جزئی از چهره شهر اسلامی به شمار می‌رفته؛ چهره‌ای که در آن آراستگی با پوشیدگی پیوند خورده و زیبایی در چارچوب متانت معنا یافته است.

هنگامی که این پیوند سست می‌شود، تصویر شهر نیز دگرگون می‌گردد؛ گویی بخشی از هویت بصری آن آرام‌آرام جای خود را به الگویی دیگر می‌دهد.

بی‌تردید نقش الگوهای بیرونی در این تغییرات انکارناپذیر است. صنعت مد جهانی، شبکه‌های اجتماعی و تصاویر پرزرق‌وبرقی که بی‌وقفه بازتولید می‌شوند، برهنگی یا نیمه‌برهنگی را به عنوان نماد جذابیت و مدرن‌بودن عرضه می‌کنند.

این ترویج گسترده، سلیقه‌ها را تحت تأثیر قرار داده و معیارهای پیشین را به چالش کشیده است. وقتی چنین الگوهایی بی‌فاصله در دسترس نسل جوان قرار می‌گیرد، طبیعی است که برخی شیفته همان تصویر شوند و آن را در فضای عمومی بازآفرینی کنند.

با این همه، این تصویر همه جامعه نیست. در همان خیابان‌ها، زنان بسیاری با پوششی آراسته، متین و هماهنگ با ارزش‌های دینی رفت‌وآمد می‌کنند؛ بی‌هیاهو اما استوار. حضور آنان نشان می‌دهد که می‌توان در عین سادگی، وقار را حفظ کرد و جذابیت را در چارچوب پوشیدگی معنا کرد.

این دو تصویر کنار هم، روایت امروز شهر ماست؛ روایتی که آینده آن بستگی به آن دارد که کدام تصویر پررنگ‌تر و ماندگارتر شود.

جامعه اسلامی تنها با نام شناخته نمی‌شود؛ نشانه‌های عینی و ظاهری آن نیز بخشی از هویت جمعی‌اش را می‌سازد. پوشش، یکی از همین نشانه‌هاست؛ نشانه‌ای که اگر کم‌رنگ شود، چهره شهر نیز تغییر خواهد کرد.

امروز بیش از هر زمان دیگری باید به این تصویر اندیشید؛ به اینکه سیمای خیابان‌های ما قرار است بازتاب چه نگاهی به زن، به کرامت انسانی و به مفهوم آراستگی باشد.

یادداشت: سمانه عرب_ فعال رسانه‌ای