ششای اول یا جشن نرون؛ آیینی برای پاسداشت زادآوری در قانون مال‌داری سنگسری

به گزارش نیزوا، «ششای اول» یا «جشن نرون» یکی از آیین‌های کهن در فرهنگ مال‌داری سنگسری است که با هدف تقویت زادآوری و تداوم نسل دام‌ها برگزار می‌شود؛ آیینی که در کنار جنبه‌های نمادین، مجموعه‌ای از قواعد سنتی برای حفظ توان قوچ‌ها و سلامت گله دارد.

در این آیین، قوچ‌های نر از نژاد اصیل سنگسری در فضای وسیع «خیل» و در میان گله ماده، شامل میش‌ها و بزها، رها می‌شوند تا روند طبیعی جفت‌گیری و ازدیاد نسل انجام شود.

بر اساس باورهای سنتی سنگسری‌ها، نخستین قوچ پیروز میدان پس از انتخاب، مورد استقبال قرار می‌گیرد و انار بر شاخ آن کوبیده می‌شود تا دانه‌های انار نمادی از فراوانی و ازدیاد نسل گله باشد. پاشیدن برنج بر پشت دام‌ها نیز نمادی از خیر، برکت و فراوانی دانسته می‌شود. هندوانه و خربزه نیز به دلیل برخورداری از دانه‌های فراوان، در این آیین به عنوان نماد دیگری از زادآوری مورد استفاده قرار می‌گیرند.

شلیک تیرهای هوایی نیز بخشی از این مراسم بوده که در باور سنتی، برای دور کردن بلا و بیماری و اعلام شادی، غرور و توانمندی «خیل‌خون‌ها» و پاسداشت مراتع، کوه‌ها، گله‌ها و خانواده‌ها انجام می‌شود.

در کنار مراسم «قوچ‌انداز»، مال‌داری سنگسری مجموعه‌ای از قواعد را برای آماده‌سازی گله در زمان جفت‌گیری مورد توجه قرار می‌دهد؛ قواعدی که رعایت آن‌ها برای حفظ توان قوچ‌ها و افزایش احتمال آبستنی دام‌ها ضروری دانسته می‌شود.

قانون نخست: گوسفندان برای رفع تشنگی باید از یک منبع آب مشخص، ترجیحاً یک چاه، آب بنوشند.

قانون دوم: میش‌ها و بزها باید در مرتعی نسبتاً مسطح و غنی از علوفه چرا کنند تا ضمن کاهش تحرک اضافی، تغذیه مناسب‌تری داشته باشند.

قانون سوم: چرای شبانه یا «شاکر» برای گله مورد تأکید است تا دام‌ها توان جسمی خود را حفظ کنند.

قانون چهارم: چوپان و گله‌دار باید با دام‌ها با صبر و آرامش رفتار کرده و از فشار و تحرک بی‌مورد گله خودداری کنند.

قانون پنجم: استفاده از نوای دلنشین اشعار و موسیقی سنتی، به‌ویژه نی یا تار، هنگام چرای گله از دیگر رسم‌های مورد توجه است که به باور دامداران، موجب آرامش دام‌ها می‌شود.

بر اساس این سنت، بی‌توجهی به شرایط مناسب تغذیه، آب، استراحت و نگهداری می‌تواند توان قوچ‌ها را کاهش داده و میزان باروری میش‌ها را تحت تأثیر قرار دهد؛ موضوعی که در نهایت افزایش شمار دام‌های بدون بره، موسوم به «قصر»، و کاهش دام‌های آبستن یا «آواس» را به دنبال خواهد داشت.

«ششای اول» در فرهنگ سنگسری تنها یک مراسم نمادین نیست، بلکه بخشی از دانش بومی و تجربه نسل‌های دامداران این منطقه است؛ دانشی که در آن حفظ گله، افزایش نسل، برکت و پیوند انسان با مرتع و دام در قالب یک آیین فرهنگی به هم گره خورده است.